Crypto Market Maker (MM) Là Gì – Họ Có Làm Giá Như Chúng Ta Biết

Trong thị trường chuyển động liên tục và không ngừng đổi mới của crypto, thanh khoản là chìa khóa để duy trì sự ổn định và tiếp tục phát triển. Và tại trung tâm của mọi giao dịch crypto là các market maker – những người chơi không thể thiếu, đảm bảo có đủ lượng cung và cầu cho token để thị trường hoạt động mượt mà.

Tuy nhiên ngoài công việc duy trì thanh khoản, market maker vẫn luôn được gắn với các động từ mĩ miều như làm giá, lái giá hay kể cả đẩy giá. Vậy thực hư là như nào, liệu họ có nhiều phép màu tác động đến giá cả của một token như mọi người hay nghĩ không, và cách hoạt động của họ ra sao, tất cả sẽ có trong bài viết dưới đây.

Phần 1. Crypto market maker (MM) là gì

Crypto market maker, gọi tắt là MM, là cá nhân hoặc tổ chức duy trì thanh khoản và điều chỉnh giá token ở trạng thái có lợi cho dự án crypto.

* Market maker – Nhà tạo lập thị trường

Họ làm điều này bằng cách lưu giữ và sử dụng các chiến lược giao dịch với ứng dụng công nghệ để mua bán một loại token, đảm bảo rằng có đủ lượng cung và cầu cho token đó tại mọi thời điểm. Điều này giúp giảm thiểu sự biến động giá và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư khác có thể thực hiện giao dịch một cách dễ dàng hơn.

Trong thị trường tài chính truyền thống, nhà tạo lập thị trường thường là các ngân hàng lớn hoặc công ty chứng khoán, nhưng trong thị trường crypto, đó có thể là các công ty chuyên về giao dịch crypto hoặc thậm chí là các dự án crypto tự thân.

Phần 2. Crypto market maker hoạt động ngầm như nào

Market maker giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì thanh khoản và ổn định cho thị trường bằng cách đặt lệnh mua và bán cho các token. Họ kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giữa giá mua (bid) và giá bán (ask), được gọi là bid-ask spread. Điều này giúp thị trường hoạt động mượt mà bằng cách đảm bảo luôn có sẵn lệnh mua và bán, từ đó giảm thiểu sự biến động giá và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư khác thực hiện giao dịch dễ dàng.

Nhưng đó chỉ là những hoạt động mảng nổi mà chúng ta vẫn biết, thông thường cách hoạt động của MM trong một dự án crypto có thể trở nên phức tạp hơn nhiều so với những gì xuất hiện trên bề mặt.

Có thể kể đến như việc họ sử dụng Algorithmic Trading tức là các thuật toán giao dịch, có thể tự động điều chỉnh lệnh mua và bán dựa trên các điều kiện thị trường hiện tại. Điều này đảm bảo rằng họ luôn cung cấp thanh khoản mà không làm mất cân đối thị trường. 

Ngoài việc là những cá nhân trong một tổ chức với trí tuệ và kinh nghiệm đáng nể, họ còn là những “tay chơi” công nghệ hàng đầu, thực hiện những chiến lược giao dịch mạnh mẽ để quản lý khối tài sản to lớn. Đặc biệt, trong thị trường crypto, MM đã không ngừng sử dụng các bot giao dịch lập trình sẵn (crypto trading bot) hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phục vụ công việc.

Những bot này, được tạo ra từ kiến thức lập trình sâu rộng và hiểu biết về chiến lược giao dịch mang lại tỷ lệ lợi nhuận cao, có khả năng tùy chỉnh, cho phép AI tự học và cải thiện từ những lỗi lầm để giao dịch hiệu quả hơn. Sự ứng dụng của AI giúp các bot phân tích và phản ứng nhanh chóng với các xu hướng thị trường, từ đó tối ưu hóa hiệu suất giao dịch. Bên cạnh đó, họ còn trang bị những hệ thống máy tính cấu hình cao để hỗ trợ quá trình này.

Không chỉ dừng lại ở đó, một điều mà chúng ta có lẽ không biết nhiều đó là MM còn giữ thông tin cập nhật nhanh chóng nhờ vào các bot báo tin tức, hoặc họ có trong tay những thông tin nội bộ quý giá, chỉ được chia sẻ giữa họ và các đối tác thân cận. Sự nắm bắt thông tin nhanh chóng và chính xác này giúp họ luôn nhanh hơn một bước trong thế giới nhanh chóng và đầy rủi ro của thị trường tiền mã hoá.

MM hoạt động trong thị trường crypto.

Phần 3. Vai trò khác của market maker đối với 1 dự án crypto

Ngoài những dịch vụ thông thường mà chúng ta đã nói ở trên mà Market Maker cung cấp cho một dự án crypto, chúng ta có thể kể đến như vai trò cố vấn trong quá trình phát triển dự án, ví dụ như vai trò trong việc góp ý kiến phát triển thiết kế mô hình kinh tế token (còn gọi là tokenomics), đảm bảo tính thanh khoản cho token ngay từ những ngày đầu tiên, cũng như việc sử dụng token sao cho hữu ích trong quá tình phát triển của dự án sau này.

Một số market maker nổi tiếng còn góp phần marketing cho dự án đối tác của họ, sử dụng uy tín để tăng nhận thức và hấp dẫn người dùng cũng như nhà đầu tư. Và market maker cũng sử dụng mạng lưới quan hệ của họ để kết nối và hỗ trợ dự án hợp tác với những dự án khác.

Tuy nhiên không phải dự án nào cũng có market maker, bởi vì dự án crypto có thể tự làm MM cho chính họ, hoặc họ sẽ để thả trôi cho nhiều nhà tạo lập thị trường crypto khác giao dịch token của họ.

Phần 4. Market maker trong thị trường Crypto có gì khác thị trường truyền thống

Market maker trong thị trường crypto và thị trường truyền thống đều đóng vai trò cung cấp thanh khoản và ổn định giá cả cho thị trường. Tuy nhiên, do bản chất phi tập trung và công nghệ blockchain đặc thù của thị trường crypto, có những khác biệt lớn giữa hai môi trường này.

Trong thị trường crypto, đặc biệt là trong DeFi (Tài chính Phi Tập Trung), sự xuất hiện của Automated Market Makers (AMM) là một bước đột phá, cung cấp một mô hình tạo lập thị trường tự động dựa trên các công thức toán học. Khác biệt lớn nhất so với thị trường truyền thống là AMM không yêu cầu sự tham gia của bên thứ ba để kết nối người mua và người bán. Thay vào đó, chúng tạo ra các hồ thanh khoản từ đó người dùng có thể trực tiếp giao dịch với nhau mà không cần đến market maker truyền thống.

Một điểm khác biệt nữa là trong môi trường DEX (Sàn Giao Dịch Phi Tập Trung), mọi thông tin giao dịch đều công khai và minh bạch trên blockchain, giúp mọi người dễ dàng kiểm tra và xác minh. Điều này tạo ra một môi trường giao dịch trong sạch hơn nhưng cũng đòi hỏi market maker phải thích nghi với môi trường on-chain, nơi mọi giao dịch đều được công khai.

Tuy mọi giao dịch đều được công khai, nhưng ở phương diện của một nhà đầu tư nhỏ lẻ, việc đánh giá lãi lỗ của nhà tạo lập thị trường crypto chỉ dựa trên thông tin giao dịch on-chain không nói lên chính xác bức tranh toàn cảnh các hoạt động của họ. Vì đây là lý do:

• Market maker có thể mua token ở nhiều mức giá khác nhau trên các sàn giao dịch tập trung (CEX) sau đó họ chuyển token về ví crypto của họ. Do đó chúng ta không thể biết rõ họ đã thức sự mua ở giá nào.
• Nhận token từ nhiều nguồn: Ngoài việc mua trên thị trường, market maker có thể nhận token từ nhiều nguồn khác như nhận từ kế hoạch phân phối token (vesting), chiến dịch marketing, giao dịch OTC. Thông thường sau khi dự án thực hiện TGE (tạo token lần đầu), họ sẽ phân phối theo lịch cho các bên, lúc này mọi người cần thanh khoản để “xả hàng”, dự án sẽ niêm yết token của họ trên các sàn giao dịch, và họ cũng phân phối cho các Market Maker để đảm bảo token của họ có đủ thanh khoản phục vụ cho nhu cầu mua bán. Hoặc ví dụ với trường hợp nhận từ giao dịch OTC, bởi vì giao dịch OTC là một lĩnh vực mà market maker thường xuyên tham gia để hỗ trợ giao dịch lớn mà không ảnh hưởng đến thị trường. Ví dụ khi token CRV sắp bị thanh lý khoản vay, lúc đó dự án Curve đã bán OTC token CRV cho các market maker nhằm đảm bảo token không bị biến động mạnh trên thị trường thứ cấp, và từ đó dự án nhận lại tiền củng cố thêm vị thế vay.
• Địa chỉ ví công khai không phản ánh toàn bộ hoạt động: Nhiều người sẽ sử dụng các công cụ phân tích giao dịch on-chain nhằm tìm ra địa chỉ ví công khai mà market maker sử dụng để nhận và gửi token, nhưng đây không phải là tất cả những gì họ có hoặc những giao dịch họ công khai là những giao dịch mà họ muốn bạn thấy.  Bởi đơn giản họ có thể sử dụng nhiều địa chỉ ví và sàn giao dịch khác nhau để che giấu hoạt động thực sự của mình và bảo vệ chiến lược giao dịch.

Phần 5. Top các crypto market maker

Tổng lượng trading volume của Wintermute. Nguồn: www.wintermute.com

Dưới đây là danh sách top các nhà tạo lập thị trường crypto nổi bật mà hay được nhắc tới trong cộng đồng tính đến năm 2024:

Phần 6. Vậy Market Maker có thể làm giá như chúng ta vẫn nghĩ?

Không hằn như vậy, như đã nói ở trên thì nhiệm vụ của họ vẫn là cung cấp thanh khoản cho thị trường. Thêm vào đó, nhiều người thậm chí cho rằng các sàn giao dịch có thể có market maker “làm giá”. Tuy nhiên, điều này thực tế là bất hợp pháp và được coi là giao dịch nội gián, một hành động bị cấm trong cả thị trường tài chính truyền thống và crypto.

Điển hình như một số quốc gia, như Hong Kong, đã đặt ra yêu cầu rằng hoạt động của market maker phải hoàn toàn độc lập với sàn giao dịch. Tương tự, SEC đã phê phán Crypto.com vì tự làm market maker, vì điều này có thể tạo ra xung đột lợi ích và ảnh hưởng tiêu cực đến người dùng, vi phạm các tiêu chuẩn đã được thiết lập trong thị trường tài chính của Mỹ.

FT Exclusive: Singapore-based https://t.co/rbakzFfZxE deploys internal teams to trade tokens for profit, raising questions over potential conflicts of interest https://t.co/gLQjmQfdnm

— Financial Times (@FinancialTimes) June 19, 2023

Nhưng không thể phủ nhận họ có khả năng góp phần vào sự biến động giá thông qua một số chiến lược đặc biệt, như họ tích cực mua vào ở giá thấp (gom hàng) và bán ra ở giá cao (xả hàng) nhờ vào thông tin, kinh nghiệm và sự hỗ trợ từ công nghệ.

Và trong thị trường crypto, quy định luôn ở trạng thái “tranh tối tranh sáng”, do đó chúng ta chẳng thể biết được dự án, đối tác và cả market maker làm gì với giá token của họ cho đến khi dự án đó xảy ra các FUD, bị phanh phui hay thậm chí bị phá sản, giống như cái cách Sam Bankman, CEO sàn FTX đã làm với token FTX. Vì vậy để nói dự án có làm giá hay không thì sẽ phải phụ thuộc vào dự án crypto đó có phát triển theo hướng tích cực hay không.

Tổng hợp những vụ thao túng giá trong thị trường tiền điện tử

Phần 7. Kết luận

Không chỉ có các tổ chức chuyên nghiệp, mà kể cả những người nổi tiếng như Elon Musk hay các chính trị gia như Donald Trump cũng có thể tác động đến giá cả của crypto. Bởi vì trong lịch sử rất nhiều lần mà BTC lẫn Dogecoin ảnh hưởng giá chỉ thông qua một vài câu nói tưởng như “vô thưởng vô phạt” của họ. Suy cho cùng market marker không chỉ gói gọn trong một tổ chức mà một cá nhân nổi tiếng cũng có thể tác động lên thị trường nhạy cảm này.

Market maker là một thành phần không thể thiếu của thị trường. Do đó, việc hiểu biết về các market maker tham gia vào dự án nào là một bước quan trọng trong quá trình đầu tư. Tuy nhiên, market maker không phải là sự bảo đảm cho thành công, cũng như market maker cũng không có nhiều phép màu như chúng ta từng nghe. Chính vì vậy, nhà đầu tư cần phải tiếp cận thị trường một cách thông minh, đưa ra quyết định dựa trên thông tin và phân tích kỹ lưỡng để bảo vệ tài sản của mình trước khi hướng tới mục tiêu sinh lời.

Tìm đọc các bài viết kiến thức crypto quan trọng