Dự án ZKM là một giải pháp layer 2 cho Bitcoin, sử dụng công nghệ zkVM. Công nghệ zkVM có khả năng thực thi hợp đồng thông minh và xử lý giao dịch mà không tiết lộ dữ liệu cụ thể.
Đặc điểm chính của ZKM là “Entangled Rollup”, một cơ sở hạ tầng sử dụng các zero-knowledge proof để xác thực giao dịch một cách riêng tư và an toàn. Dự án cũng nhằm loại bỏ khoảng thời gian chờ đợi khi rút token từ layer 2 về layer 1.
Hiện tại, ZKM chưa phát hành token nhưng đã lên kế hoạch phát hành trong tương lai, dành 40% nguồn cung cho mining pool, nhằm tạo động lực kinh tế cho người dùng. Vòng gọi vốn Pre-A 5 triệu USD do OKX Ventures dẫn đầu.
Phân biệt: dự án ZKM sử dụng công nghệ zkVM. Còn công nghệ zkVM có nhiều điểm khác zkEVM.
Thuật ngữ trong bài viết:
- Bitcoin layer 2 (L2): Các giải pháp được xây dựng trên blockchain Bitcoin để tăng dung lượng giao dịch và tốc độ trong khi vẫn duy trì an ninh.
- Tokenomics: Khung kinh tế điều chỉnh phân phối và sử dụng token trong một dự án blockchain.
- Zero-Knowledge Proof (ZKP) là một phương thức mã hóa cho phép một bên chứng minh họ biết một thông tin nhất định mà không tiết lộ bất kỳ thông tin nào khác ngoài việc họ có thông tin đó.
Phần 1: Dự án ZKM là gì?
Dự án ZKM là giải pháp layer 2 của Bitcoin sử dụng công nghệ zkVM (zero-knowledge virtual machine). Nền tảng layer 2 này nhằm mục đích cải thiện khả năng mở rộng và khả năng tương tác của Bitcoin trong khi vẫn duy trì an ninh mạnh mẽ và phi tập trung.
Công nghệ cốt lõi của ZKM là khung “Entangled Rollup” dựa trên zkVM, với sự hỗ trợ của các sequencer phi tập trung. Từ đó cho phép giao dịch một cách an toàn và hiệu quả giữa các hệ thống blockchain khác nhau mà không phụ thuộc vào các cầu nối của bên thứ ba, thứ mà có thể dễ bị tổn thương hoặc kém hiệu quả.
1.1 Máy ảo zkVM (zero-knowledge virtual machine) là gì?
Công nghệ zkVM là một công cụ đa năng và mạnh mẽ trong kiến trúc ZKM. Nó hoạt động như một động cơ tính toán có thể thực thi hợp đồng thông minh và xử lý giao dịch mà không tiết lộ bất kỳ dữ liệu cụ thể của giao dịch nào.
Điều này đảm bảo quyền riêng tư và an ninh hơn so với các máy ảo thông thường. Tính chất đa năng của zkVM có nghĩa là nó có thể được áp dụng cho nhiều ứng dụng và trường hợp sử dụng khác nhau.
1.2 Khung Entangled Rollup là gì?
Khung Entangled Rollup là một phần quan trọng trong cơ sở hạ tầng của ZKM, được thiết kế để tăng lượng thông tin và khả năng mở rộng của các giao dịch blockchain trong khi đảm bảo tính toàn vẹn và an ninh của dữ liệu trong blockchain không bị xâm phạm.
Khung này hỗ trợ ZKM bằng cách sử dụng các zero-knowledge proof để xác thực các giao dịch mà không tiết lộ bất kỳ dữ liệu cơ bản nào. Phương pháp này nâng cao quyền riêng tư và an ninh trong khi cho phép xử lý nhiều giao dịch hơn so với các hệ thống blockchain truyền thống có thể xử lý.
1.3 Các sequencer phi tập trung là gì?
Trong bối cảnh của dự án ZKM, các sequencer phi tập trung đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý giao dịch. Các sequencer này sắp xếp các giao dịch và đảm bảo chúng được xử lý một cách hiệu quả và chính xác trên mạng lưới.
Phần 2. Phân biệt zkEVM và zkVM
Cả zkEVM và zkVM đều liên quan đến việc áp dụng các zero-knowledge proof trong môi trường blockchain, nhưng chúng phục vụ các mục đích khác nhau và được thiết kế cho các trường hợp sử dụng cụ thể:
- zkVM (Máy ảo Zero-Knowledge): Đây là một môi trường tính toán chung sử dụng các zero-knowledge proof để nâng cao quyền riêng tư và an ninh trên các ứng dụng blockchain khác nhau. Nó không gắn liền với bất kỳ giao thức blockchain cụ thể nào và có thể được điều chỉnh để sử dụng trong nhiều hệ sinh thái blockchain. zkVM cho phép thực thi mã trong một cách hoàn toàn riêng tư, làm cho nó phù hợp cho ứng dụng tài chính nhạy cảm và các ứng dụng khác nơi quyền riêng tư dữ liệu là tối quan trọng.
- zkEVM (Máy ảo Ethereum Zero-Knowledge): Được thiết kế đặc biệt cho blockchain Ethereum, zkEVM là một phiên bản sửa đổi của máy ảo Ethereum tích hợp các zero-knowledge proof. Thiết kế này cho phép tương thích với hệ sinh thái hiện có của Ethereum, cho phép các nhà phát triển Ethereum triển khai các hợp đồng thông minh và ứng dụng phi tập trung hiện có của họ theo cách nâng cao quyền riêng tư và khả năng mở rộng mà không cần viết lại mã của họ.
Tóm lại, trong khi cả hai công nghệ đều sử dụng các zero-knowledge proof, zkVM cung cấp một ứng dụng rộng rãi hơn trên các nền tảng khác nhau, trong khi zkEVM được tùy chỉnh cụ thể để tích hợp với và nâng cao blockchain bằng cách cải thiện quyền riêng tư và khả năng mở rộng của giao dịch.
Phần 3. Đặc điểm dự án
Thông thường các giải pháp layer 2 như giải pháp Rollup, khi người dùng muốn rút token của họ từ layer 2 về layer 1, họ phải thông báo ý định rút của họ và chờ đợi một khoảng thời gian cụ thể — thường là 7 ngày. Khoảng thời gian chờ này cho phép validator có thời gian để kiểm tra và đảm bảo rằng không có gian lận nào xảy ra trong các giao dịch đó. Nếu phát hiện gian lận, các bên liên quan có thể thách thức giao dịch đó trước khi hoàn tất việc rút tiền.
Dự án ZKM nhằm giải quyết thách thức này bằng cách loại bỏ yêu cầu chờ đợi 7 ngày này, từ đó nâng cao trải nghiệm người dùng và cung cấp quyền truy cập nhanh chóng hơn đến các tài sản của họ, đồng thời vẫn đảm bảo an ninh cho các giao dịch.
Ngoài ra dự án ZKM còn có tính năng bao gồm: “One ZKP for All” để bảo mật toàn bộ phần mềm trên CPU, tương thích với tất cả máy ảo (VM), và cho phép nhà phát triển dễ dàng áp dụng mà không cần thay đổi mã nguồn hiện có.
Phần 4. Tokenomics
Hiện tại, dự án ZKM vẫn chưa phát hành token riêng. Tuy nhiên, theo kế hoạch phát triển, dự án sẽ dành 40% nguồn cung token trong tương lai cho một pool đào (mining pool). Mục đích của việc này là để cho phép những người nắm giữ Bitcoin bảo vệ mạng lưới của các sequencer phi tập trung và từ đó kiếm được doanh thu từ phí giao dịch. Điều này sẽ tạo ra các động lực tài chính bền vững và mở ra cơ hội giá trị khai thác tối đa (maximum extractable value – MEV), tăng cường lợi ích kinh tế cho các bên tham gia.
Vinablockchain sẽ cập nhật tokenomics khi dự án ra mắt token.
Phần 5: Nhà đầu tư
Nguồn: https://twitter.com/ProjectZKM
Vòng gọi vốn Pre-A 5 triệu USD của dự án ZKM vào tháng 11 năm 2023 do OKX Ventures dẫn đầu và được hỗ trợ bởi Polygon Ventures, Crypto.com, Amber Group và nhiều quỹ khác. Đây đều là các quỹ tier 2 nổi tiếng.
Comments (No)